İran’da protestolar bir haftayı doldurdu: Ölü ve yaralılar var, gözaltılar sürüyor

İran\’da Tahran Çarşısı esnafının başlattığı ve ülke geneline yayılan protestolar bir haftayı geride bıraktı. Ölü ve yaralılar var. En az 7 kişi yaşamını yitirirken, 35 kişi yaralandı, 134 kişi gözaltına alındı. Kürt kentlerinde eylemler sürerken, uluslararası tepkiler de artıyor.

İran’da riyalin döviz karşısında hızla değer kaybetmesi ve artan hayat pahalılığı nedeniyle Tahran Çarşısı esnafının başlattığı protestolar ülke geneline yayılarak bir haftayı aştı. Başkent Tahran’da başlayan eylemler, kısa sürede İsfahan, Şiraz ve Meşhed başta olmak üzere birçok kente yayıldı. Protestolara katılım her geçen gün artarken, güvenlik güçlerinin sert müdahaleleri de sürüyor.

Resmî olmayan bilgilere göre protestolarda en az 7 kişi yaşamını yitirdi, 35 kişi yaralandı ve 134 kişi gözaltına alındı. Gözaltına alınanlar arasında esnafın yanı sıra öğrenciler ve kadınların da bulunduğu bildirildi. Eylemler sırasında birçok kentte güvenlik kameralarının kırıldığı, bazı bölgelerde yolların trafiğe kapatıldığı aktarıldı.

Protestoların bir haftayı doldurduğu süreçte, Rêşt, Sebzevar, Kazerun, İsfahan, Kum, Buşehr Eyaleti ve Zahidan kentlerinde gösteriler gün boyu devam etti. Ülkede artan toplumsal öfke karşısında hem rejim kanadından hem de sivil toplumdan peş peşe açıklamalar geldi.

Kürt kentlerinde protestolar ve sert müdahale

İran’ın Kürt bölgelerinde de protestolar dikkat çekici boyutlara ulaştı. Rojhilat olarak adlandırılan bölgede özellikle Kirmaşan, Senendec, Mehabad ve Bokan gibi kentlerde eylemler sürdü. Yerel kaynaklar, güvenlik güçlerinin Kürt kentlerinde protestolara daha sert müdahale ettiğini aktardı.

Kirmaşan’da protestoculara doğrudan ateş açıldığı, çok sayıda kişinin yaralandığı bildirildi. Senendec ve Mehabad’da ise gece saatlerinde yapılan baskınlarla çok sayıda kişinin gözaltına alındığı belirtildi. Kürt bölgelerinde sık sık internet kesintileri yaşandığı ve iletişimin zorlaştığı da gelen bilgiler arasında yer aldı.

Kürt kadınlarının ön saflarda yer aldığı eylemlerde “Jin, jiyan, azadî” sloganları atılırken, ekonomik taleplerin yanı sıra siyasi ve kültürel haklara yönelik talepler de öne çıktı.

KJAR: Halk kendi kaderini belirleme bilincine sahiptir

Doğu Kürdistan Özgür Kadın Topluluğu (KJAR), protestolara ilişkin yazılı bir açıklama yayımladı. Açıklamada, İran’ın ekonomik kaynaklarını askeri politikalara ayırdığı, halkın ise yoksulluğa ve açlığa mahkûm edildiği ifade edildi.

KJAR, “Eğer bu sorunlar demokratik yollarla çözülmezse, İran halkı kendi kaderini belirleme gücüne ve bilincine sahiptir. En demokratik yol, halkın kendi anlayışıyla karar alma ve özyönetim gücüne ulaşmasıdır” ifadelerine yer verdi. Açıklamada ayrıca, İran İslam Cumhuriyeti’nin tekçi ve ırkçı ideolojisinin toplumu derin krizlere sürüklediği vurgulandı.

Uluslararası tepkiler artıyor

Protestolara yönelik sert müdahaleler uluslararası kamuoyunun da tepkisini çekti. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği’nden yapılan açıklamada, İran yönetimine “orantısız güç kullanımından kaçınma” çağrısı yapıldı. Açıklamada, barışçıl protesto hakkının korunması gerektiği vurgulandı.

Avrupa Birliği yetkilileri de İran’daki gelişmeleri yakından izlediklerini belirterek, gözaltıların ve ölümlerin derhal soruşturulması çağrısında bulundu. Bazı Avrupa ülkeleri, İran’a yönelik yeni yaptırımların gündeme gelebileceğini açıkladı.

Amnesty International ve Human Rights Watch gibi uluslararası insan hakları örgütleri ise, güvenlik güçlerinin protestoculara yönelik gerçek mermi kullandığına dair raporlar aldıklarını duyurdu. Örgütler, keyfi gözaltıların derhal sonlandırılmasını ve tutukluların serbest bırakılmasını talep etti.

Hamaney’den tehditkâr açıklama

İran İslam Cumhuriyeti’nin dini lideri Ali Hamaney ise protestocuları hedef alan sert açıklamalarda bulundu. Hamaney, “Protestocularla konuşuyoruz ancak isyancılarla konuşmak faydasızdır; isyancılar hadlerini bilmelidir” dedi.

Hamaney, protestoların “düşman tarafından kışkırtıldığını” öne sürerek, bazı grupların esnafın arkasına sığınıp İslam’a, İran’a ve İslam Cumhuriyeti’ne karşı sloganlar attığını iddia etti.

Ülkede protestolar sürerken, can kaybı ve gözaltı sayısının artmasından endişe ediliyor. Ekonomik krizle başlayan eylemlerin, siyasi ve toplumsal taleplerle daha da genişleyebileceği belirtiliyor.

Yerel kaynaklar ve insan hakları örgütlerinin aktardığı bilgilere göre, Kürt kentlerinde güvenlik güçlerinin müdahalesi ülkenin diğer bölgelerine kıyasla daha sert oldu. Gösteriler sırasında çok sayıda kişinin yaralandığı, onlarca kişinin gözaltına alındığı bildirildi.

Kirmaşan (Kermanshah): Doğrudan ateş iddiaları

Kirmaşan, protestoların en yoğun yaşandığı Kürt kentlerinden biri oldu. Kent merkezinde toplanan kalabalıklara güvenlik güçlerinin gerçek mermi kullandığı yönünde ciddi iddialar gündeme geldi. Yerel tanıklar, protestocuların dağıtılmak istenirken ateş açıldığını, birçok kişinin yaralandığını aktardı. Kentte sık sık internet kesintileri yaşandığı ve haberleşmenin kısıtlandığı bildirildi.

Senendec: Gece baskınları ve gözaltılar

Rojhilat’ın idari merkezlerinden biri olan Senendec’te protestolar özellikle akşam saatlerinde yoğunlaştı. Kentte “Jin, jiyan, azadî” sloganları öne çıkarken, gece saatlerinde evlere yönelik baskınlar yapıldığı belirtildi. Çok sayıda gencin gözaltına alındığı, ailelerin çocuklarından haber alamadığı ifade ediliyor.

Mehabad: Kadınlar ön saflarda

Mehabad’da protestoların öncülüğünü kadınlar üstlendi. Ekonomik taleplerle başlayan eylemlerde, Kürt kimliği ve kadın haklarına ilişkin sloganlar dikkat çekti. Güvenlik güçlerinin sert müdahalesine rağmen protestoların günlerdir aralıklarla devam ettiği bildiriliyor. Kentte esnafın kepenk kapattığı ve hayatın zaman zaman durma noktasına geldiği aktarıldı.

Bokan: Gençlerin yoğun katılımı

Bokan’da özellikle gençlerin protestolara yoğun katılım gösterdiği belirtildi. Kent merkezinde toplanan kalabalıklara biber gazı ve copla müdahale edildiği, çok sayıda kişinin gözaltına alındığı öğrenildi. Yerel kaynaklar, gözaltıların çoğunlukla gençler ve öğrencilerden oluştuğunu aktarıyor.

Zahidan ve Rêşt hattı: Kürt-Beluç dayanışması

Protestolar yalnızca Kürt kentleriyle sınırlı kalmadı. Zahidan’da Beluç halkının da eylemlere katıldığı, Kürt kentleriyle dayanışma mesajlarının verildiği bildirildi. Rêşt’te yapılan protestolarda da ekonomik taleplerle birlikte rejim karşıtı sloganlar atıldı.

KJAR: Kürt kentleri hedef alınıyor

Doğu Kürdistan Özgür Kadın Topluluğu (KJAR), Kürt bölgelerinde uygulanan güvenlik politikalarına dikkat çekerek, rejimin özellikle Kürt kentlerini hedef aldığını belirtti. Açıklamada, “Kürt halkının demokratik talepleri baskı ve şiddetle bastırılmak isteniyor” denildi.

KJAR, Kürt kadınlarının protestolarda ön saflarda yer almasının rejimi rahatsız ettiğini ve bu nedenle müdahalelerin daha sert hale geldiğini vurguladı.

Genel tablo: Ekonomik krizden siyasal taleplere

Uzmanlara göre Kürt kentlerinde protestolar, yalnızca ekonomik krizle sınırlı değil. Yıllardır süren siyasal baskılar, kültürel hak talepleri ve güvenlik politikaları, eylemlerin daha derin bir toplumsal tepkiye dönüşmesine neden oluyor. Kürt bölgelerinde yaşananlar, İran’daki protestoların seyrini belirleyecek önemli bir başlık olarak değerlendiriliyor.